Wyszków Viscobar
Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Gawiniana

wtorek, 5 Sierpień 2014

fot. archiwum
Irena i Antoni Gawińscy. Głuchy, lata 50 XX w. 
 
 
29 lipca minęła 60 rocznica śmierci Antoniego Gawińskiego, jednej z ciekawszych postaci świata kultury i sztuki, związanej z Ziemią Wyszkowską.
 
 
Oficjalne obchody rocznicowych uroczystości odbędą się w piątek 8 sierpnia. Będzie to pierwsza, zakrojona na szeroką skalę akcja mająca na celu przywrócenie pamięci i ocalenie od zapomnienia postaci zasłużonego artysty, który ostatnie lata swojego życia spędził w Głuchach, w dawnym dworze Norwidów. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Niegowie. W ramach uroczystości zaplanowano m.in. wizytę w niegowskim klasztorze „Samaria”, gdzie znajduje się kila obrazów autorstwa Antoniego Gawińskiego oraz kościele. Wyjątkową będzie wizyta w Głuchach, a także wieńcząca całość prelekcja na temat życia i twórczości artysty w wykonaniu dr Pauliny Zarębskiej z Lublina, która odbędzie się o g. 17.00 w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Wyszkowie, gdzie przez kolejny tydzień dostępna będzie również wystawa prac artysty. Rocznicowe obchody to początek wspomnianej akcji, na jesieni bowiem rusza cykl warsztatów literacko-ilustratorskich, których gośćmi będą znane osobistości świata kultury i sztuki. W celu przybliżenia Państwu postaci Antoniego Gawińskiego, prezentujemy opracowany przez Arkadiusza Redlickiego z Niegowa, życiorys artysty.
Marek Filipowicz
 
fot. archiwum
 Antoni Gawiński: "Dzieci przed dworkiem" (przed 1936 r., pióro, tusz, brystol, 12,3 x 21cm)
 
 Antoni Gawiński,  Syn Jana i Wandy z Jeziorańskich, urodził się 28 stycznia 1876 r. w Warszawie. Był malarzem, grafikiem, ilustratorem, krytykiem artystycznym i pisarzem. Ze strony ojca był potomkiem Jana Gawińskiego poety XVII – wiecznego, dworzanina bpa Karola Ferdynanda Wazy. Studiował u Wojciecha Gersona w Szkole Rysunkowej w Warszawie. W latach 1896-1900 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u J. Malczewskiego i T. Axentowicza. W roku 1899 przebywał krótko w  Monachium, gdzie uczył się w prywatnej szkole S. Grocholskiego. W pierwszych pracach z lat 1894-1896 Gawiński ulegał wpływom Gersona; malował realistyczne pejzaże górskie i akwarelowy cykl postaci starowarszawskich: Dorożkarz, Balonikarz, Szlachcic polski (własność rodziny Jeziorańskich w Podkowie Leśnej), Druciarz, Grajek, Kataryniarz (nie istniejące). 
    Po studiach w latach 1903-1904 przebywał we Włoszech, interesując się specjalnie sztuką trecenta i quattrocenta; z tych inspiracji powstała między  innymi seria fantastycznych portretów na tle włoskiej scenerii.
    W roku 1904 powrócił do kraju i osiadł w Warszawie. Gawiński był artystą
wszechstronnym, malował olejami, akwarelą, gwaszem i temperą, projektował mozaiki i witraże, ilustrował książki i czasopisma. Według informacji zamieszczonych w pracy doktorskiej Pauliny Zarębskiej zilustrował 45 książek
różnych pisarzy i poetów, między innymi: M. Konopnickiej, J.I. Kraszewskiego, J. Słowackiego, W. Gąsiorowskiego, A. Mickiewicza.
    Gawiński był duchowym samotnikiem konsekwentnie realizującym swą drogę twórczą niezależnie od czynników zewnętrznych, utrwalającym na płótnie czy papierze niezmienny świat wyobrażeń. Gawińskiemu obce było hasło nowości za wszelką cenę, gdyż łączyło się ono z zerwaniem z kultem epok minionych, których był znawcą i miłośnikiem. 
    Dzieła artysty rzadko oglądają światło dzienne – jedynie Muzeum Mazowieckie w Płocku wystawia Powitanie lata (1912 r.), a Widok na Florencję (1904 r.) pojawił się na wystawie „ Koniec wieku. Sztuka polskiego modernizmu (1890-1914)” w Muzeum Narodowym w Krakowie w 1996 roku. Pozostałe prace przechowywane są w magazynach muzealnych Poznania, Pabianic, Płocka i Warszawy lub stanowią własność prywatną. Obrazy Gawińskiego pojawiają się okresowo na warszawskich aukcjach dzieł sztuki.
    W roku 1906 artysta zadebiutował jako literat – wydana została jego pierwsza książka Sen życia. W tym czasie był związany z wydawnictwem Michała Arcta odkrywając w sobie pasję ilustratorską. 
    Gawiński w roku 1910 napisał kolejną powieść  zatytułowaną Stella będącą reminiscencją pobytu we Włoszech. W tym samym roku wziął ślub z Ireną Jeziorańską. Jego prace malarskie i książki z początku XX wieku przysporzyły mu wielu zwolenników. Artysta kontynuował działalność ilustratorską, współtworząc szatę graficzną „Sfinksa”, „Miesiąca Ilustrowanego” i „Złotego Rogu”. Podjął również współpracę z dyrektorem Teatru Polskiego w Warszawie Arnoldem Szyfmanem, projektując scenografie i kostiumy. Dla dzieci napisał i zilustrował następujące książki: Lolek grenadier (1912), Dziesięciu rycerzy (1918), Przygody Okruszka (1921), Bajki staroświeckie (1921).
    Gawiński tworzył także exlibrisy w technice cynkotypii oraz witraże. W roku 1937 wydał kolejną powieść dla młodzieży Peregrynacje Andrzeja Wilczka.
    Podczas wojny Gawiński pozostawał w Warszawie i nadal malował, przeważnie drobne akwarele, gwasze i tempery. Po Powstaniu Warszawskim w 1944 roku został wysiedlony do Kamieńska. Spaleniu uległo jego warszawskie mieszkanie i bezpowrotnie zginęła znaczna cześć prac literackich, malarskich i rysunków.
    W roku 1945 osiadł we wsi Głuchy w dworku Cypriana Kamila Norwida należącym do rodziny Jeziorańskich. Zamieszkał tam ze swoją żoną Ireną i siostrą Jadwigą. Gawiński kochał dzieci. W tym czasie często odwiedzała dwór w Głuchach mała Marysia Jeziorańska, wnuczka Bolesława i córka Karola (Lolka). Gawiński poświęcał jej dużo uwagi, uczył ją malować, opowiadał jej bajki i pisał dla niej. Sytuacja materialna Gawińskiego po wojnie była bardzo trudna. Zasiłek miesięczny z dotacji dla zasłużonych z ledwością pokrywał koszty leczenia. Jego prace w tym czasie były niemodne. Artysta odrzucił ofertę ilustracji do Młodej Gwardii traktującej o młodzieżowej organizacji w ZSRR. Gawiński czasem w zamian za leczenie i pomoc materialną okolicznych mieszkańców ofiarował obrazki. Sytuację wuja (A. Gawińskiego) najlepiej opisała Wanda Romeyko. „ całymi dniami siedział przy oknie (pokój był od strony ogrodu) i patrzył na ogród, w jesieni, w zimie i na przedwiośniu. W lecie wychodził na werandę, albo siadywał na ławce w alei klonowej, w ogrodzie. Ale w zimie ? Wszyscy w domu byli zajęci sprzątaniem, gospodarstwem, krzątaniem się , pracą zawodową. Ale wuj był bez przydziału… Bo umiał tylko malować i pisać; nic więcej. Przytem był słaby, stary i chory… Bardzo mu brakowało własnego domu… Znajdował się Wuj na głuchej wsi, odległej od Warszawy, pozbawiony kontaktu z wydawnictwami, wystawcami – i okazało się, że sztuka w Polsce doskonale obywa się bez Gawińskiego (…)”
     Gawiński był malarzem małych form (do wyjątków należały duże obrazy religijne, malowane na zamówienie). W dwudziestoleciu międzywojennym tworzył Gawiński między innymi cykle kameralnych pejzaży (najczęściej z jedną postacią ludzką), ujętych w cztery wątki tematyczne: „Jezioro”, „Rybak”,
 
„Pielgrzym” i „Podróż”, które wg artysty symbolizować miały sens życia, stosunek człowieka do świata i jego samotność. 
    Dorobek malarski Gawińskiego obejmował ponad 500 obrazów olejnych i akwarel. Rysunków i szkiców wykonał ok. 50 tys., których większość spłonęła w czasie wojny. Artysta był uznawany za reprezentanta symbolizmu i secesji warszawskiej. W jego malarstwie dominuje tematyka pejzażowa, a przede wszystkim sceny o charakterze literacko-fantastycznym. 
     Gawiński uprawiał też malarstwo religijne. Jego autorstwa są następujące obrazy: Komunia Św. Stanisława Kostki (1953), Św. Juda Tadeusz (ok.1948), Św. Scholastyka (ok.1949), Św. Benedykt (ok.1949), Św. Michał Archanioł, Św. Teresa (1926), tryptyk Madonna z Dzieciątkiem i świętymi (1934), Św. Jan Chrzciciel (1936). 
    Większość prac Gawińskiego znajduje się w rękach prywatnych, przede wszystkim u Wandy Romeyko w Warszawie oraz u rodziny Jeziorańskich w Podkowie Leśnej, między innymi Trubadur wypędzony z zamku –akwarela, tempera (1896), Widok na zamek –pastel (1900), Chłopczyk z bocianem – akwarela (ok.1913), Portret H. Jeziorańskiej –pastel (1904), Portret Włoszki –olej (1913), Portret Norwida –węgiel, Poranek w Arno –akwarela, tempera (1935), Podróż – akwarela (1940), Jesień –akwarela, tempera (1947), Przelot anielski –akwarela (1947), Barki na rzece –akwarela (1952), Widok Głuch –akwarela, kredka. W Muzeum Narodowym w Warszawie (w magazynach) przechowywanych jest ok. 170 prac A. Gawińskiego, głównie rysunków, szkiców i obrazów.
     Antoni Gawiński zmarł 29 lipca 1954 r. Jest pochowany na cmentarzu parafialnym  w Niegowie.         
 
                                                                         Opracował  Arkadiusz Redlicki

Kategoria: Wyszków znany i mniej znany

Tagi: , , , , ,

Możesz śledzić komentarze tego wpisu przy pomocy kanału RSS 2.0. Możesz zostawić komentarz lub wysłać sygnał trackback ze swojego bloga.

Zostaw odpowiedź


Liczniki